برگهای که پزشک معالج تحت عنوان نسخه به بیمار میدهد در حقیقت راه ارتباط بین پزشک و داروساز یا نسخهخوان داروخانه است. یک نسخه خوان – نسخهپیچ خوب باید با انواع داروها و دوزهای ایمن آنها آشنا باشد و بتواند داروهای نوشته شده روی نسخه را بخواند. افرادی که فوت و فن نسخهخوانی را بلد هستند یا دوره آموزش نسخهخوانی را گذراندهاند تاثیر بسیاری در سرعت بخشیدن به روند کار یک داروخانه، بالا بردن اعتماد و کاهش قابل توجه خطا در فرآیند نسخهپیچی دارند. در این مقاله میخواهیم بعضی راهنمای کامل نکات مهم و تکنیکهای نسخهخوانی را بررسی کنیم.
تعریف نسخهخوانی و دلیل اهمیت آن
یک نسخهپیچ حرفهای نقش مهمی در داروخانه دارد و تجربه، دانش و دقت از نیازمندیهای اصلی این شغل هستند. نکات مهم و تکنیکهای نسخهخوانی به نسخهپیچها و حتی داروسازها کمک میکند تا نسخه بیمار را به درستی تفسیر کنند و احتمال بروز خطا را به حداقل ممکن برسانند. نسخهخوانی صرفا در خواندن متن نسخه خلاصه نمیشود. فرد نسخهخوان باید بتواند دستورات پزشک را به درستی درک کند، داروها و دوزهای مناسب را شناسایی کند و با دقت بسیار با نسخه بیمار مطابقت دهد. بیمار یا مراجع داروخانه ممکن است صبور و شکیبا نباشد و در این شرایط سرعت عملکرد نسخهپیچ نقش بسیار مهمی دارد. درصورتی که فرد با نکات مهم نسخهپیچی و پایه لازم برای این شغل آشنا نیست در خواندن نسخه بیمار دچار مشکل میشود و در نتیجه با دادن داروها یا دوزهای غلط به بیمار باعث مشکل خواهد شد. در بعضی گزارشها آمده که خطا در تفسیر و تحلیل درست دارو منجر به بروز مشکلات جسمی در بیماران
شده است. اینجاست که اهمیت فراگرفتن نکات و راهنمای کامل نکات مهم و تکنیکهای نسخهخوانی خودش را نشان میدهد.
فرآیند نسخهخوانی شامل چه مواردی میشود؟
همانطور که گفتیم نسخهخوانی شامل فرآیند تفسیر و تحلیل متن نسخه بیمار توسط نسخهپیچ میشود. پس از تفسیر داروها و دوز تجویزشده آنها بستهبندی شده و تحویل بیمار میگردد. در نسخه اطلاعاتی از قبیل نام و اطلاعات بیمار، نام دارو اعم از نام تجاری یا ژنریک، دوز مناسب و شکل دارو اعم از قرص و کپسول یا شربت، دستور و نحوه مصرف دارو و نام پزشک و امضا و مهر وی مشاهده میشود.
نکات مهم و تکنیکهای نسخهخوانی
برای تفسیر و تحلیل درست نسخه بیمار فرد نسخهخوان باید با نکات مهم نسخهپیچی آشنا باشد که در ادامه به توضیح بعضی از نکات کلیدی میپردازیم:
- درک ساختار نسخه: اولین قدم برای تسلط بر تکنیکهای نسخهخوانی آشنایی با ساختار استاندارد نسخه است. یک نسخه استاندارد شامل سربرگ اطلاعات پزشک (نام، شماره نظام پزشکی و آدرس مطب)، بدنه نسخه (نام دارو، دوز مصرفی، شکل دارو و دستور مصرف) و امضا و مهر پزشک و تاریخ صدور نسخه میشود. درک درست و آشنایی کامل با این ساختار در شناسایی دقیق و سریع اطلاعات به نسخهپیچ کمک میکند. توصیه میشود فرد نسخهخوان در ابتدا نام بیمار، مهر پزشک و تاریخ نسخه را بررسی کند تا از اعتبار آن مطمئن شود.
- آشنایی با حروف اختصاری این حوزه: با دیدن نسخه احتمالا با حروف اختصاری مثل d به معنی یک بار در روز، b.i.d به معنی دو بار در روز یا p.r.n به معنی در صورت نیاز روبرو شدهاید. تشخیص درست این حروف اختصاری یکی از نکات مهم و تکنیکهای نسخهخوانی است. تفسیر اشتباه این علائم میتواند خطرناک باشد. به همین دلیل یادگیری این علائم یکی از مهمترین تکنیکهای نسخهخوانی است. این علائم مهم را میتوانید در جدول زیر مشاهده کنید.
| مفهوم | علامت اختصاری |
| از هرکدام | a.a |
| قبل از غذا | a.c |
| قبل از ظهر | a.m |
| آب | Aq |
| دو بار | b |
| دو بار در روز | b.d |
| دو بار در روز | b.i.d |
| یک روز | d |
| مقطر | Dest |
| رقیق | Dil |
| در آب | Ex.aq |
| هر | H |
| موقع خواب | h.s |
| قوی | Fort |
| صبح | M |
| همراه با غذا | i.c |
| مطابق تجویز | m.d |
| شب | N |
| سه مرتبه در روز | t.i.d |
| سه مرتبه در روز | t.d.s |
| در صورت نیاز | s.o.s |
| سریعاً | Stat |
| نصف مقدار | s.s |
| یک روز در میان | q.o.d |
| به میزان کافی | q.s.d |
| هر روز | q.d |
| چهار مرتبه در روز | q.i.d |
| هر | Q |
| در صورت نیاز | P.R.N |
| در صورت نیاز | p.r.n |
| پس از غذا | p.c |
| بعد از ظهر | p.m |
| شبها | o.n |
| صبحها | o.m |
| هر روز | o.d |
| شبانه روز | n.m |
اگر علامت اختصاری برای مثال به صورت q6d یا q12d نوشته شود به معنی هر شش ساعت یا هر 12 ساعت است.
- بررسی خوانایی نسخه: در حال حاضر امکان استفاده از نسخههای الکترونیک وجود دارد که خواندن آنها برای نسخهخوان سادهتر است. اما هنوز هم استفاده از نسخههای دستنویس قدیمی رواج دارد. خواندن نسخههای دستنویس یکی از بزرگترین چالشها برای کارمندان داروخانه است. یکی از نکات مهم و تکنیکهای نسخهخوانی شامل بررسی دقیق اعداد و حروف است. ممکن است در نوشتار انگلیسی عدد 4 با حرف q اشتباه گرفته شود یا داروهایی که نام شبیه به هم دارند اشتباه تفسیر شوند مثل دو داروی zocor و Zoloft. در صورتی که نسخه زیاد از حد ناخوانا باشد نسخهخوان باید مستقیم با پزشک تماس بگیرد و از صحت دارو مطمئن شود.
- تطبیق اطلاعات بیمار: یکی دیگر از نکات مهم نسخهپیچی تطبیق درست اطلاعات بیمار است. نسخهخوان باید اطلاعاتی شامل نام و جنسیت بیمار را با نسخه پزشک مطابقت دهد. این مورد به ویژه در زمان شلوغی داروخانهها اهمیت بسیاری دارد چون در این شرایط در صورت عدم دقت نسخهخوان ممکن است داروی بیماران با هم جابجا شود.
- بررسی دوز تجویزی و دستور مصرف: این موضوع یکی از حیاتیترین تکنیکهای نسخهخوانی است. در صورتی که دوز داروها داخل متن نسخه به انداز کافی خوانا نیست نسخهخوان حتما باید با پزشک تمای بگیرد. اگر نسخهخوان دوز یک دارو را 100 میلی گرم تشخیص دهد در حالی که دوز بالای 50 میلیگرم ضرر دارد ممکن است باعث آسیب به بیمار شود. یکی از نکات مهم و تکنیکهای نسخهخوانی این است که فرد نسخهپیچ حتما دوزی که از روی نسخه تشخیص داده است را با دوز ایمن داروی مربوطه تطبیق دهد.
برخی تکنیکهای عملی برای جلوگیری از بروز اشتباه
برای اینکه فرد نسخهپیچ احتمال خطا را در روند نسخهخوانی به حداقل برساند باید حتما آموزشهای لازم را گذرانده باشد. رواج استفاده از نسخههای الکترونیک و نرمافزارهای مناسب در این حوزه میتواند احتمال خطا را تقریبا به صفر برساند. وقتی یک نسخه تایپ شده و کاملا خوانا باشد کار برای نسخهپیچ راحتتر است و در این شرایط تنها احتمال خطای انسانی باقی میماند که آن هم در طول زمان و دیدن چند صد نسخه در روز برطرف میشود. شرکت در دروههای نسخهخوانی به صورت دورهای و مداوم به منظور به روز رسانی اطلاعات دارویی نیز میتواند مفید باشد. یکی دیگر از راهکارهای پایین آورد احتمال خطا مدیریت زمان در داروخانههای شلوغ است. این مهم با بالا بردن تعداد نسخهخوانها در داروخانه میسر میشود. مدیریت درست در این زمینه میتواند هم باعث تسریع روند رسیدگی به مشتری شود و احتمال خطای انسانی را کاهش دهد.
مزایای تسلط بر نکات مهم و تکنیکهای نسخهخوانی
راهنمای کامل نکات مهم و تکنیکهای نسخهخوانی و تسلط بر نکات مهم نسخهپیچی مزایای زیادی دارد، هم برای فرد نسخهخوان و داروخانه و هم برای بیماران. افزایش ایمنی برای بیمار و کاهش احتمال بروز اختلالات دارویی یکی از مهمترین مزایای فراگیری تکنیکهای نسخهخوانی است. به عنوان یک مزیت دیگر میتوان به بالا بردن سطح اعتماد بین داروخانه و بیمار اشاره کرد. هرچه خطا کمتر، اعتماد بیشتر. بالا بردن بازدهی و بهبود عملکرد داروخانه نیز یکی دیگر از مزایای تسلط بر نکات مهم و تکنیکهای نسخهخوانی است. اگر یک نسخهخوان تجربی هستید یا به هر دلیلی دوست دارید مهارت خود را در این زمینه بالا ببرید شرکت در دورههای نسخهخوانی شعبه مرکز انجمن پرستاری را به شما پیشنهاد میکنیم.
کلام پایانی
فوت و فنهای نسخهخوانی را میتوان یکی از ستون اصلی در بهبود روند ارائه خدمات در داروخانهها به شمار آورد. با راهنمای کامل نکات مهم و تکنیکهای نسخهخوانی، نسخهپیچها میتوانند با تسلط بر این مهارت مهم احتمال بروز خطا را به حداقل ممکن برسانند و تاثیر به سزایی بر شکلگیری اعتماد بین داروخانه، پزشک و بیمار داشته باشند. تمرکز ما در مقالهای که مطالعه کردید تمرکز بر نکات مهم و تکنیکهای نسخهخوانی بود و به خوبی ابعاد مهم آن را بررسی کردیم. امیدواریم با کمک این راهنمایی و همچنین بهرهمندی از شرکت در دوره آموزشی نسخهخوانی انجمن پرستاری برای یافتن یک شغل مناسب با درآمد خوب قدم بردارید.
سوالات متداول
به چه کسی نسخهخوان گفته میشود؟
نسخهخوان کسی است که پس از دریافت نسخه از بیمار آن را تفسیر میکند و داروهای مورد نیاز را همراه با دستور مصرف برای بیمار آماده میکند.
چرا یک نسخهپیچ باید نکات مهم و تکنیکهای نسخهخوانی را بلد باشد؟
تسلط بر نکات مهم نسخهپیچی باعث میشود احتمال تفسیر اشتباه و خطا در تحویل دارو به حداقل ممکن برسد.
چطور بر این تکنیکها مسلط شوم؟
تسلط در هر زمینهای نیازمند آموزش و تجربه در گذر زمان است. شما پس از مدتی کار در داروخانه به راحتی از پس خواندن نسخهها برمیآیید. اما شرکت در دورههای آموزشی مثل دوره آموزش نسخهخوانی در شعبه مرکزی انجمن پرستاری میتواند قدم بزرگ و موثری برای رسیدن به این مهارت باشد.
کجا کلاس نسخه خوانی یا تکنسین داروخانه ثبت نام کنم
شما می توانید در کلاس های انجمن پرستاری شعبه مرکزی به ادرس میدان انقلاب، به سمت میدان آزادی، نبش خیابان ولیعصر، ساختمان تمجیدی، طبقه چهارم مراجعه کرده و یا تماس بگیرید.
